Diễn Đàn Chia Sẻ Melody

oOo
 
Trang ChínhTrang Chính  CalendarCalendar  Trợ giúpTrợ giúp  Tìm kiếmTìm kiếm  Thành viênThành viên  Đăng kýĐăng ký  Đăng NhậpĐăng Nhập  
News & Announcements
  • Gallery & Others
 Administrator (814)
 Lizaslace (459)
 AllysonMn (448)
 ™___ߣµε___™ (133)
 Pe (122)
 lamcanhtan2009 (107)
 Kiethedugh (86)
 Y3p_luv (81)
 AntoneAgice (77)
 Nguyễn Tấn Tài (55)
Босс-молокосос в dvd качестве - Фильм Кухня. Последняя битва (2017) GQ
Меч короля Артура смотреть онлайн ua - Восстановление пароля Фильмы . HD
смотреть Чудо-женщина онлайн в хорошем - ст4ж Стражи Галактики. Часть 2 В хорошем качестве скачать DH
смотреть фильм 1 Логан - Логан смотреть с хорошим звуком ZV
ютуб фильм Тачки 3 - Тачки | Смотрите фильм на других устройствах SH
новый фильм Чудо-женщина сша смотреть онлайн - film смотреть онлайн Чудо-женщина AX
худож фильм Время первых - смотреть фильм онлайн бесплатно Время первых EI
Тачки 3 смотреть в москве - Гавайи 5.0 2010 смотреть онлайн бесплатно MP
Время первых смотреть оригинал - Видео: развитие плода в утробе женщины CI
фильм Живое на андроид - Живое обзор фильма ужастика VI
смотреть новинки кино Время первых - Сериал Папины дочки смотреть онлайн UF
Пираты Карибского моря: Мертвецы не рассказывают сказки смотреть онлайн в hd качестве - Пираты Карибского моря: Мертвецы не рассказывают сказки смотреть в хорошем качестве hd 1080 AI
фильм Живое смотреть онлайн в hd 720 - Итоги года с Президентом России. Полная версия XD
смотреть кинофильм Тачки 3 - Тачки 3 – Синема Парк MR
Тачки 3 отзывы о фильме критиков - Омский Форум • Падки ли тетки на тачки ? AE
Логан смотреть онлайн в hd 1080 - Купить диски для авто в Москве недорого, RM
смотреть мультик Босс-молокосос 2016 на русском - ОГЭ (ГИА) 2016 Русский язык US
Гадкий я 3 смотреть онлайн андроид - Полная версия | VK DO
Логан рв онлайн - Логан смотреть онлайн бесплатно лицензия TR
онлайн Форсаж 8 с субтитрами - Смотреть онлайн Новинки кино в хорошем IU
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  

Share | .
 

 Kim tinh: bây giờ hoặc là không bao giờ

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Go down 
Tác giảThông điệp
Administrator
Administrator
Administrator
avatar

Pet Shop Vào Cửa Hàng Pet
Posts : 814
Points : 18958
Thanked : 22
Ngày tham gia : 28/07/2011

Bài gửiTiêu đề: Kim tinh: bây giờ hoặc là không bao giờ   May 8th 2012, 13:42

Jay M Pasachoff (Physics World, tháng 5/2012)

Những lần đi qua của Kim tinh, trong đó hành tinh chị em của chúng ta đi qua trước Mặt trời, là những sự kiện có thể dự báo trước nhưng cực kì hiếm. Với lần đi qua tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 5 và 6 tháng 6 năm nay, trong bài Jay M Pasachoff sẽ trình bày cơ sở khoa học và lịch sử của những sự kiện chỉ xảy ra hai lần trong một đời người này.



Ảnh: Jay M Pasachoff, David Butts, Joseph Gangestad và Owen Westbrook (Williams College) cùng với John Seiradakis và George Asimellis (Aristotle University of Thessaloniki); Bryce Babcock (Williams College) và Glenn Schneider (University of Arizona)

Một trong những phát triển hấp dẫn nhất trong thời gian gần đây trong lĩnh vực thiên văn học là khả năng chúng ta có thể phát hiện ra những hành tinh đang quay xung quanh những ngôi sao khác ngoài Mặt trời của chúng ta. Cho đến nay, các nhà thiên văn đã phát hiện ra hơn 700 hành tinh ngoại như thế, khiến 8 hành tinh trong hệ mặt trời của chúng ta – 13 hành tinh, nếu bạn tính luôn các hành tinh lùn Pluto, Ceres, Eris, Haumea và Makemake – có lẽ chẳng còn gì đặc biệt như có thời chúng ta từng nghĩ. Đa số những hành tinh ngoại này được phát hiện ra khi chúng băng qua phía trước – hay “đi qua” – ngôi sao bố mẹ của chúng. Nhưng việc tìm ra những hành tinh này từ sự mờ đi chút ít của ánh sáng sao của chúng là một công việc hết sức khó khăn vì một số yếu tố có thể, ít nhất là tại thời điểm hiện nay, nhại lại sự lu mờ nhỏ xíu này. Thật vậy, trong số hàng nghìn hành tinh khác mà chúng ta đã thấy, một phần nhờ phi thuyền vũ trụ CoRoT của Pháp và phi thuyền Kepler của Mĩ, một số có lẽ chỉ là những vết đen mặt trời mà thôi.

Tuy nhiên, cái có thể giúp chúng ta tìm kiếm các hành tinh ngoại là nghiên cứu sự đi qua trong hệ mặt trời quê nhà của chúng ta. Nghiên cứu này không chỉ mang lại sự hiểu biết tốt hơn về những láng giềng vũ trụ của chúng ta, mà còn xác nhận rằng các kĩ thuật dùng trong nghiên cứu những sự kiện diễn trên trên hoặc lân cận những ngôi sao khác vẫn đúng trong mảnh vườn nhà của chúng ta. Nói cách khác, bằng cách nghiên cứu kĩ lưỡng sự đi qua trong hệ mặt trời của chúng ta, có lẽ chúng ta có thể nhìn thấy những hiệu ứng tinh vi có thể giúp các nhà săn tìm hành tinh ngoại khi xét những ngôi sao ở xa. Cái khó là ở đây, trên Trái đất này, chỉ có hai hành tinh nằm giữa chúng ta và Mặt trời – Thủy tinh và Kim tinh. Và, hơn nữa, chúng rất hiếm khi đi qua trước Mặt trời.

Trong khi sự đi qua của Thủy tinh xảy ra khoảng 14 lần trong một thế kỉ, thì sự đi qua của Kim tinh hiếm hoi hơn. Chúng luôn diễn ra theo cặp cách nhau 8 năm, với khoảng thời gian giữ lần đi qua thứ hai của một cặp và lần đi qua thứ nhất của cặp tiếp theo là từ 105,5 đến 121,5 năm. Nói cách khác, sau sự đi qua năm 1631 và 1639 – khoảng thời gian Galileo bị Giáo hội Thiên chúa quản thúc – cách khoảng thời gian 121,5 năm, là một cặp đi qua vào năm 1761 và 1769, không bao lâu trước Cuộc cách mạng Mĩ. Những lần đi qua tiếp theo xảy ra sau đó 105,5 năm, vào năm 1874 và 1882, và cứ thế, tiếp tục chuỗi sự kiện này, sau lần đi qua năm 2004 sẽ là một lần nữa trong năm nay – vào ngày Thứ ba, 5 tháng 6 ở Mĩ và Thứ tư, 6 tháng 6 ở châu Âu, châu Á và Australia (hình 1). Nó sẽ là một sự kiện đáng để quan sát, khi lần đi qua tiếp theo của Kim tinh phải chờ đến tháng 12 năm 2117, khi đó đa số chúng ta không còn có mặt trên cõi đời này nữa rồi.

Nguồn gốc của một hiện tượng

Quan điểm cho rằng Kim tinh có khả năng đi ngang qua phía trước Mặt trời, khi nhìn từ Trái đất, có thể truy nguyên từ tác phẩm của Nicolaus Copernicus. Trong quyển sách của ông năm 1543, De Revolutionibus, ông cho rằng chỉ có Thủy tinh và Kim tinh cùng Trái đất của chúng ta quay xung quanh Mặt trời và do đó có thể đi qua giữa vật thể này. Vào năm 1627, Johannes Kepler, nổi tiếng nhất với ba định luật quỹ đạo mang tên ông, cho công bố tác phẩm Rudolphine Tables, trong đó trình bày sự ưu việt của học thuyết Copernicus và cho phép tính ra vị trí của các hành tinh trên bầu trời một cách chính xác hơn. Tác phẩm này khiến Kepler dự đoán rằng cả Thủy tinh và Kim tinh sẽ đi qua Mặt trời vào năm 1631.



Hình 1. Lần đi qua trong năm nay của Kim tinh xảy ra vào hôm Thứ ba ngày 5 và Thứ tư ngày 6 tháng 6, tùy thuộc vào chỗ bạn ở trên thế giới, với những nơi nhìn thấy toàn vẹn là Đông Á, Alaska, Đông Australia, các đảo ở Thái Bình Dương và New Zealand. (CC BY-NC-ND Michael Zeiler/www.eclipse-maps.com)

Lần đi qua năm đó của Thủy tinh đã được nhà khoa học người Pháp Pierre Gassendi quan sát, nhưng sự đi qua của Kim tinh không được nhìn thấy ở châu Âu và vì thế đã không được quan sát. (Mặc dù trên nguyên tắc sự đi qua của Kim tinh có thể quan sát ở những phần khác của thế giới, nhưng chỉ có ở châu Âu lúc ấy người ta mới biết đến khái niệm “kính thiên văn”.) Tuy nhiên, vài năm sau đó, nhà thiên văn học người Anh Jeremiah Horrocks ở Much Hoole, Lancashire, đã mở rộng những tính toán của Kepler và phát hiện thấy lần đi qua tiếp theo của Kim tinh sẽ xảy ra vào cuối tháng 11 năm 1693. Horrocks đã thông báo cho một người bạn ở London và một người khác ở Manchester, William Crabtree, về sự kiện sắp xảy ra đó.

Vào buổi chiều của cái ngày trọng đại ấy, khi Horrocks cuối cùng đã trở lại Carr House ở Much Hoole – sau khi đi lễ nhà thờ về vào Chủ nhật hôm đó – ông tìm thấy Kim tinh đã in bóng trên bề mặt của Mặt trời. Mặc dù nó nhỏ hơn nhiều so với ông trông đợi, bằng cách sử dụng một chiếc kính thiên văn để chiếu ảnh mặt trời, Horrocks đã có thể vẽ lại cẩn thận cái ông nhìn thấy. Crabtree, ở Manchester, cũng nhìn thấy sự đi qua đó nhưng vì quá hào hứng muốn thấy sự in bóng của Kim tinh khi những đám mây đã tan ra nên ông đã bỏ qua mọi quan sát khoa học khác. Với những đám mây che phủ tầm nhìn của người bạn của Horrocks ở London, chính Horrocks và Crabtree đã trở thành hai người đầu tiên trên thế giới nhìn thấy sự đi qua của Kim tinh.

Ngày nay, chúng ta biết rằng cặp đi qua này chỉ xảy ra khi mặt phẳng quỹ đạo của Kim tinh cắt qua mặt phẳng quỹ đạo của Trái đất xung quanh Mặt trời, hai quỹ đạo hơi nghiêng một góc 3,4o so với nhau (hình 2a). Người ta có thể nghĩ quỹ đạo của Kim tinh cắt qua nửa dưới của Mặt trời, rồi tám năm sau thì đi qua nửa trên của Mặt trời, trước lần băng qua tiếp theo phía trên Mặt trời (và vì thế không phải là đi qua). Quá trình diễn ra trong khoảng 100 năm cho đến khi góc giao mang Kim tinh đến nửa dưới của Mặt trời trở lại.

Giải pháp thiên văn học

Nhưng những lần đi qua của Kim tinh không chỉ dừng lại là một sự hiếu kì. Vào năm 1716, Edmond Halley đã đề xuất sử dụng chúng để giải cái mà George Airy – khi đó là nhà thiên văn học hoàng gia – sau này gọi là “bài toán khó nuốt nhất trong thiên văn học”: tìm khoảng cách giữa Trái đất và Mặt trời, gọi là đơn vị thiên văn (AU). Lúc ấy, các khoảng cách trong hệ mặt trời chỉ được biết theo tỉ lệ so sánh – đo theo bội số hay phần lẻ của một AU. Việc đo AU sẽ có nghĩa là lần đầu tiên người ta có thể xác định kích cỡ tuyệt đối và quy mô của hệ mặt trời.



Hình 2 (a) Sự đi qua của Kim tinh chỉ xảy ra vào những dịp rất hiếm khi Kim tinh và Trái đất thẳng hàng với Mặt trời. Tình huống đó chỉ xảy ra khi Kim tinh và Trái đất nằm ở những vị trí mà mặt phẳng quỹ đạo của chúng cắt qua nhau. Vào những lúc khác, Kim tinh sẽ đi qua phía trên hoặc phía dưới Mặt trời. (b) Edmond Halley đã nghĩ ra một cách xác định khoảng cách giữa Trái đất và Kim tinh bằng cách sử dụng một lần đi qua từ hai địa điểm ở những vĩ độ rất khác nhau trên Trái đất. Từ hai nơi đó, người ta đo thời gian lần đầu tiên hành tinh cắt qua bề mặt Mặt trời và khi nó cuối cùng rời khỏi khoảng sáu giờ sau đó, cho phép tính ra góc lệch θ. Biết θ và khoảng cách giữa hai địa điểm quan sát trên Trái đất (AB), thì khoảng cách đến Kim tinh (khoảng 42 triệu km) có thể được tính ra bằng lượng giác. Khi đó, áp dụng các định luật Kepler cho ta giá trị cho khoảng cách giữa Trái đất và Mặt trời, và mọi khoảng cách khác trong hệ mặt trời có thể tính ra tương tự. Cả hai con số không còn tính theo tỉ lệ nữa.

Phương pháp của Halley dựa trên định luật III Kepler, định luật cho chúng ta biết bình phương của thời gian cần thiết cho một hành tinh quay hết một vòng xung quanh Mặt trời (chu kì của nó), P2, tỉ lệ với lập phương của bán kính quỹ đạo, a3. Vì chúng ta đã biết Kim tinh và Trái đất quay xung quanh Mặt trời mỗi vòng mất bao lâu, nên nếu có thể xác định khoảng cách đến Kim tinh, thì chúng ta có thể sử dụng định luật III Kepler để suy luận ra mọi khoảng cách trong hệ mặt trời, kể cả đơn vị AU.

Trên thực tế, phương pháp của Halley đòi hỏi quan sát Kim tinh từ hai địa điểm khác nhau trong một lần đi qua – một điểm rất xa ở phía bắc trên Trái đất và một điểm rất xa ở phía nam – và xác định chính xác khi nào thì hành tinh bắt đầu “đi vào” và khi nào thì nó vừa mới “đi ra”. Một lần đi qua kéo dài khoảng 6 giờ đồng hồ và, nếu có thể đo khoảng thời gian đó đến độ chính xác khoảng 1 s, thì khoảng cách đến Kim tinh có thể xác định bằng các nguyên lí lượng giác (hình 2b). Sau này, vào thế kỉ thứ 18, một tính toán khác chỉ cần đo chính xác sự đi vào hoặc đi ra đã được Joseph-Nicolas Delisle phát triển, mặc dù phương pháp có những nhược điểm riêng của nó, nhưng chí ít thì nó đòi hỏi phải biết kinh độ, cái lúc ấy người ta có thể xác định chính xác hơn.

Với những phương pháp này trong tay, hàng trăm đoàn thám hiểm đã được gửi đi khắp thế giới để quan sát lần đi qua vào năm 1761 và 1769, trong đó có chuyến đi yểu mệnh của nhà thiên văn người Pháp Guillaume le Gentil (xem phần dưới). Có lẽ nổi tiếng nhất là vào năm 1769, khi Hải quân Anh giao hẳn một con tàu cho viên trung úy hải quân tên là James Cook. Với đoàn hộ tống có nhà cựu thiên văn học Greenwich Charles Green cùng những người khác, thuyền trưởng Cook đã đưa con tàu Endeavour đến hòn đảo Tahiti ở Nam Thái Bình Dương, nơi đó họ đã quan sát thành công sự đi qua dưới bầu trời rất trong sáng tạo một địa điểm ngày nay vẫn gọi là Điểm Kim tinh. Hoàn thành nhiệm vụ đó, lí do chính thức của chuyến đi, Cook đã mở một phong thư với những mật lệnh yêu cầu ông thám hiểm xa hơn về hướng nam, tìm kiếm và lập bản đồ một “lục địa phương nam”, cái hóa ra là New Zealand và duyên hải phía đông Australia.
Về Đầu Trang Go down
http://melody.inmyclan.com
Administrator
Administrator
Administrator
avatar

Pet Shop Vào Cửa Hàng Pet
Posts : 814
Points : 18958
Thanked : 22
Ngày tham gia : 28/07/2011

Bài gửiTiêu đề: Kim tinh: bây giờ hoặc là không bao giờ (Phần 2)   May 8th 2012, 13:47

Bí ẩn giọt đen

Thật không may, khi Cook và Green nhìn qua kính thiên văn của họ để đo chính xác thời khắc đi vào – khi Kim tinh vừa mới ở bên trong rìa ngoài (hay “quầng”) của Mặt trời – họ đã gặp khó khăn. Họ để ý thấy một dải tối – nối phần đen của cái bóng Kim tinh với phần đen của bầu trời nền bên ngoài rìa mặt trời – lớn lên trong khoảng 1 phút, sau đó biến mất giống như kẹo cao su thổi vậy. Ngày nay được gọi là “hiệu ứng giọt đen”, nó có nghĩa là độ chính xác của phép đo thời gian của họ gần 1 phút hơn là 1 s, làm giảm độ chính xác của đơn vị thiên văn tính được đi khoảng 60 lần. Cook và Green đã nghĩ một cách sai lầm rằng khí quyển của Kim tinh đang gây ra sai số cho phép đo, nhưng ngày nay chúng ta biết rằng khí quyển Kim tinh có đường kính quá nhỏ để gây ra sự lu mờ như thế.

Hai lần đi qua của Kim tinh vào thế kỉ 19 – vào năm 1874 và 1882 – đã được quan sát kĩ lưỡng trên khắp thế giới. Ảnh chụp cũng đã được sử dụng lần đầu tiên, mặc dù giọt đen vẫn làm giảm độ chính xác của nỗ lực muốn đo đơn vị thiên văn theo phương pháp của Halley, như đã làm với những lần đi qua trong thế kỉ 18. Không có lần đi qua nào diễn ra trong thế kỉ 20, nên Glenn Schneider thuộc Đài thiên văn Steward ở trường Đại học Arizona và tôi đã quyết định vào năm 2001 – ba năm trước lần đi qua đầu tiên của thế kỉ 21 – cố gắng giải thích nguyên nhân của hiệu ứng giọt một lần cho mãi mãi.

Chúng tôi tìm cách làm việc này bằng cách phân tích các quan sát hiệu ứng trên do phi thuyền vũ trụ TRACE của NASA thực hiện trong lần đi qua năm 1999 của Thủy tinh. Hóa ra hiệu ứng giọt đen có hai nguyên nhân khác nhau. Một là, như nhiều người trông đợi, do thực tế chẳng có chiếc kính thiên văn nào là hoàn hảo và cho dù một nguồn sáng điểm thì cũng sẽ có một sự lu mờ cố hữu nào đó, gọi là “hàm điểm phân tán”. Nhưng còn nguyên nhân kia, cái trước đây không được biết tới rộng rãi, là do thực tế Mặt trời khả kiến luôn luôn trông tối hơn ở gần rìa của nó, với độ sáng giảm đại khái theo một đường cong cosin. Thật vậy, sự giảm độ sáng như thế, gọi là “sự lu mờ quầng mặt trời”, ở giây cung cuối cùng hoặc tại rìa của Mặt trời gay gắt đến mức sự lu mờ quầng mặt trời xuất hiện với hàm điểm phân tán. Biết rằng Thủy tinh không có khí quyển gì đáng kể và chưa thể hiện giọt đen, nên phân tích của chúng tôi cho thấy hiệu ứng giọt đen chẳng có liên quan gì với sự tồn tại của một bầu khí quyển hành tinh. Kết hợp với kiến thức của chúng ta về bề dày thật sự của khí quyển Kim tinh, chúng tôi chứng minh rằng giọt đen của Kim tinh không thể có nguyên nhân là do khí quyển của nó.

Với lần đi qua tiếp theo của Kim tinh xảy ra vào tháng 6 năm 2004, một hội nghị chuyên đề của Hội Thiên văn học Quốc tế đã được tổ chức ở Much Hoole, nơi ngày xưa Horrocks đã quan sát lần đi qua đầu tiên. Không muốn cầu may với thời tiết nước Anh vốn hay đỏng đảnh, tôi đã đưa các đồng nghiệp và toàn bộ sinh viên thiên văn học của chúng tôi từ Williams College (với sự hỗ trợ nhiệt tình từ Hội Địa lí Quốc gia, NGS) đến Hi Lạp, nơi nằm sâu hơn trong vùng có thể nhìn thấy toàn bộ lần đi qua đó. Trong sự kiện đó, ở Much Hoole cũng nhìn rõ, nhưng từ Hi Lạp chúng tôi có thể quan sát toàn bộ sự đi qua với kính thiên văn và camera, và tôi đã nhìn thấy giọt đen trước mắt mình, đó là một trải nghiệm thật tuyệt vời.



Hình 3. Ảnh này cho thấy Kim tinh vừa mới đi vào bề mặt của Mặt trời do phi thuyền TRACE của NASA chụp trong lần đi qua năm 2004 với sự hợp tác của tác giả, Glenn Schneider và Leon Golub. Họ cho thấy hành tinh lúc nửa đường đi vào rìa ngoài của Mặt trời, làm hiện rõ một cái vành sáng xung quanh vệt rìa của Kim tinh. Cái vành này là khí quyển của Kim tinh vì nó làm bẻ cong ánh sáng mặt trời về phía phi thuyền chụp ảnh. (Ảnh: NASA/LMSAL/Pasachoff, Schneider và Golub)

Đầu năm ấy, trong khi quan sát với Kính thiên văn Mặt trời 1m của Thụy Điển ở La Palma, thiết bị đã thực hiện các quan sát thành công của lần đi qua năm ấy, tôi đã gửi email cho những nhà quản lí TRACE giúp họ xử lí các quan sát đi qua của họ cho phù hợp với yêu cầu của chúng tôi. Cái chúng tôi đặc biệt muốn làm là tăng tốc độ chụp ảnh của hiệu ứng giọt đen lúc đi vào và đi ra. Nhưng biết rằng TRACE chỉ có thể nhìn thấy khoảng một phần sáu Mặt trời mỗi lượt, cho nên cái cũng quan trọng không kém là định hướng phi thuyền theo hướng thích hợp để nhìn thấy rìa của mặt trời. May thay, khi chúng tôi thu kết quả, chúng tôi an tâm rằng mọi thứ đã diễn ra êm xuôi. Hơn nữa, trong khi hành tinh chừng nửa đường ở trong Mặt trời lúc đi vào, chúng tôi đã sửng sốt khi nhìn thấy một cái vành sáng rỡ xuất hiện xung quanh vết rìa của Kim tinh vẫn hiện hữu và sáng lên một cách không đối xứng (hình 3). Thật ra, chính khí quyển của Kim tinh làm bẻ cong ánh sáng mặt trời về phía chúng ta. Khoảng sáu giờ sau đó, sau khi Kim tinh đã đi qua hết đĩa Mặt trời, chúng tôi nhìn thấy hiệu ứng tương tự nhưng xảy ra theo chiều nghịch (2004 Proceedings IAU Colloquium 196 6 and 2011 Astronomical Journal 141 112).

Cái cũng hấp dẫn không kém trong lần đi qua năm 2004 là nó đã mở rộng nghiên cứu mà Schneider và tôi thực hiện, sử dụng những số đo mà TRACE thu được. Chúng tôi đã bị thôi thúc bởi những khẳng định của nhà khoa học nổi tiếng người Nga hồi thế kỉ 18 Mikhail Lomonosov rằng ông đã phát hiện ra khí quyển của Kim tinh sau khi chứng kiến một sự sáng lên trong phút chốc tại rìa của Kim tinh trong lần đi qua vào năm 1761 (Xem “Khí quyển Kim tinh: Vì sao họ cứ cãi mãi không thôi?). Tuy nhiên, cái Lomonosov tường thậut không khớp với các quan sát năm 2004 của chúng tôi, và có vẻ giống với sự xuất hiện đầu tiên của đĩa mặt trời tại lúc kết thúc hiệu ứng giọt đen. Vì thế, chúng tôi kết luận rằng nhà khoa học người Nga chỉ nhìn thấy sai sót của thiết bị chứ không phát hiện ra chính khí quyển của Kim tinh. Nhưng vì Lomonosov tin tưởng – như nhiều nhà khoa học thuộc thời đại của ông tin tưởng – rằng mọi hành tinh đều có khí quyển, nên có lẽ chẳng có gì khó hiểu khi ông nghĩ rằng mình đã phát hiện ra khí quyển xung quanh Kim tinh. Tóm lại, ông đã có một kết quả đúng, nhưng không có chuỗi phép đo và lí giải hợp lí.

Lần đi qua năm 2012

Với lần đi qua sắp tới của Kim tinh trong tháng 6 này, chúng tôi muốn thu về bộ dữ liệu hoàn chỉnh nhất có thể, để các nhà thiên văn học năm 2117 sẽ nghĩ rằng các bậc tiền bối của họ hồi tận năm 2012 đã làm việc xuất sắc cho dù với những thiết bị còn tương đối nguyên sơ. Về cơ bản, tôi sẽ ở tại đài thiên văn mặt trời thuộc trường Đại học Hawaii trên đỉnh Haleakalā – một ngọn núi lửa đã tắt cao 3000 m – với hai sinh viên của mình, cùng với Schneider và Bryce Babcock, nhờ tiền tài trợ của NGS. Chúng tôi sẽ có một số camera, với mục tiêu chính là nghiên cứu khí quyển của Kim tinh lúc đi vào và đi ra, đồng thời xác nhận kết luận trước đây của chúng tôi về hiệu ứng giọt đen. Trong khi đó, một cựu sinh viên của tôi Kevin Reardon thuộc Đài thiên văn Arcetri ở Florence, Italy, sẽ có mặt tại Đỉnh Sacramento ở New Mexico, sử dụng một quang phổ kế ghi ảnh khổng lồ trên tháp chân không của Kính thiên văn Mặt trời Dunn.

Phần việc chính của nỗ lực nghiên cứu của chúng tôi sẽ là với các kính thiên văn trong vũ trụ, nhất là sử dụng Đài thiên văn Động lực học Mặt trời (SDO) của NASA, vệ tinh phóng lên hồi hai năm trước để thay thế cho TRACE. Trên SDO có Bộ phận Ghi ảnh Khí quyển, do người đồng nghiệp của tôi, Leon Golub ở Đài thiên văn Smithsonian chế tạo, nó có các pixel cùng vớ như TRACE nhưng có thể nhìn toàn bộ Mặt trời mỗi lượt. Một ưu điểm lớn khác của SDO là nó chuyển động trong một quỹ đạo địa tĩnh và luôn luôn quay hướng nhìn về một trạm mặt đất ở New Mexico, cho phép nó gửi 8 ảnh phân lọc sáu lần trong một phút, 24 giờ trong ngày (với chỉ chừng 20 phút gián đoạn mỗi năm do Trái đất che khuất Mặt trời). Chúng tôi cũng sẽ phối hợp các quan sát của mình với quan sát của các đồng nghiệp tại trường Đại học Stanford, họ cho chạy một thiết bị SDO thứ hai, Máy ảnh Từ và Nhật chấn, thiết bị có những pixel cùng cỡ.

Hè năm nay, Schneider và tôi sẽ làm việc trở lại với Richard Willson, người điều hành vệ tinh ACRIM của NASA ở California, để theo dõi độ sáng toàn phần của Mặt trời là một cách nghiên cứu sự đi qua. Trong công trình hợp tác thành công của chúng tôi hồi năm 2004, chúng tôi đã sử dụng phi thuyền này để đo sự giảm có 0,1% suất phản chiếu toàn phần của mặt trời do cái bóng của Kim tinh chặn mất ánh sáng của đĩa mặt trời. Thật thú vị, hai năm sau đó chúng tôi đã chẳng phát hiện ra sự giảm 0,003% cường độ sáng từ lần đi qua năm 2006 của Thủy tinh vì hiệu ứng nhỏ hơn sai số vốn có trong tín hiệu – thông tin sẽ giúp các nhà săn tìm hành tinh ngoại biết rằng họ có thể hoặc không có thể phát hiện những gì. Lần hợp tác trong năm nay cũng sẽ có mặt Greg Kopp thuộc trường Đại học Colorado ở Boulder, người có thiết bị Đo Suất phản chiếu Toàn phần trên phi thuyền Thí nghiệm Khí hậu và Bức xạ Mặt trời của NASA mang lại thông tin tương tự,



Hình 4. Johann Gabriel Doppelmayr đã cho in sơ đồ này của sự đi qua của Kim tinh trong quyển Atlas Coelestis vào năm 1742. (Ảnh: Chapin Library, Williams College)

Sau năm 2012

Cho đến gần đây, chúng tôi vẫn nghĩ rằng sau tháng 6 này sẽ không có cơ hội quan sát bất kì sự đi qua nào nữa của Kim tinh cho đến thế kỉ 22. Nhưng mùa thu năm ngoái, chúng tôi phát hiện thấy David Ehrenreich thuộc Viện Thiên văn Vật lí Hành tinh học Grenoble, Pháp, đã đăng kí thời gian sử dụng Kính thiên văn vũ trụ Hubble để thử quan sát sự đi qua của Kim tinh trong tháng 6 này nếu nó được nhìn thấy từ Mặt trăng. Cái ông lên kế hoạch thực hiện là hướng Hubble vào một số khu vực trên Mặt trăng và theo dõi sự suy giảm hết sức nhỏ của cường độ ánh sáng mặt trời phản xạ khỏi Mặt trăng khi Kim tinh đi qua phía trước Mặt trời. Công việc này rõ ràng khó thực hiện hơn là nghiên cứu sự đi qua một cách trực tiếp vì cường độ ánh sáng phản xạ trong nghiên cứu là quá thấp. Nhưng nghiên cứu như thế là có ích vì nó na ná như những khó khăn mà các nhà săn tìm hành tinh ngoại gặp phải, trong khi vẫn diễn ra trong hệ mặt trời của chúng ta, nơi chúng ta biết rõ cái gì đang xảy ra.

Nhưng nếu có thể dùng Hubble để sử dụng Mặt trăng phát hiện sự đi qua của Kim tinh, thì nó cũng có thể quan sát sự đi qua của Kim tinh bằng cách quan sát ánh sáng phản xạ khỏi những hành tinh phía ngoài? Sau một cuộc họp của Hội Thiên văn học Mĩ ở Nantes, Pháp, hồi tháng 10 năm ngoái, đội nghiên cứu sự đi qua của chúng tôi đã gặp gỡ đội của Ehrenreich thảo luận quan điểm đó, cùng với Thomas Widemann thuộc Đài thiên văn Paris, Paolo Tanga thuộc Đài thiên văn Côte d'Azur ở Nice, và Alfred Vidal-Madjar thuộc Viện Thiên văn Vật lí ở Paris. Kể từ đó, chúng tôi đã cùng nhau đăng kí thời gian sử dụng Hubble để quan sát sự đi qua của Kim tinh sử dụng Mộc tinh vào ngày 20 tháng 9, 2012. (Nếu chúng tôi bỏ lỡ ngày này, sẽ không còn lần đi qua nào nữa của Kim tinh nhìn từ Mộc tinh cho đến năm 2024 – khi đó thì kính Hubble đã ngừng hoạt động rồi.)

Một sự kiện nữa, còn hấp dẫn hơn, sẽ xảy ra vào hôm 5 tháng 1, 2012 khi Trái đất, nhìn từ Mộc tinh, sẽ đi qua phía trước Mặt trời. Mặc dù chúng ta không thể nhìn Trái đất trực tiếp từ phía Mộc tinh, nhưng cái chúng ta có thể làm là sử dụng Hubble để nhìn Trái đất gián tiếp bằng cách quan sát những đám mây của Mộc tinh và nghiên cứu xem bao nhiêu ánh sáng của nó bị phản xạ khỏi vệ tinh chính Ganymede của Mộc tinh. Việc phát hiện ra sự đi qua này và bất kì hiệu ứng quang phổ nào từ khí quyển của Trái đất sẽ là một kì công tuyệt vời – và là một sự xác nhận tuyệt đẹp của kiến thức của chúng ta về sự đi qua của hành tinh ngoại.

Nếu chúng ta có thể nghiên cứu sự đi qua qua Mộc tinh, vậy ta có thể làm như thế với Thổ tinh hay không? Khi hiện tượng đó xảy ra, phi thuyền Cassini của NASA hiện đang quay xung quanh hành tinh trên và một sự đi qua của Kim tinh, khi nhìn từ Thổ tinh, sắp xảy ra vào cuối năm nay, vào ngày 21 tháng 12. Cùng với Phil Nicholson ở trường Đại học Cornell, chúng tôi đã giành được quyền khai thác Cassini, hướng phi thuyền về phía xảy ra sự đi qua vào ngày hôm ấy, đó sẽ là cơ hội cuối cùng của chúng ta để thấy một sự đi qua của Kim tinh nhìn từ Thổ tinh, nếu không phải chờ đến tháng 1 năm 2028. Chúng tôi thật sự may mắn vì đang sống trong một thời kì vàng son của sự nghiên cứu sự đi qua của hành tinh và đó là một trong những cái mà tôi hi vọng các nhà thiên văn học có thể khai thác triệt để.

Câu chuyện buồn của Guillaume le Gentil

Đã có một số chuyến đi mạo hiểm trong những năm qua để quan sát sự đi qua của Kim tinh, đáng nhớ hơn cả trong số đó là chuyến đi của nhà thiên văn học người Pháp thế kỉ 18 Guillaume le Gentil. Vào năm 1761, ông đã khăn gói lên đường đến Pondicherry ở Đông Nam Ấn Độ để quan sát sự đi qua trong năm ấy, nhưng nước Anh đang làm chủ khu vực trên khi ông tới nơi và đã không cho phép ông đặt chân lên bờ. Mặc dù ông có nhìn thấy sự đi qua trên bầu trời sáng trong từ phía con tàu nơi ông ở lại, nhưng cái đồng hồ quả lắc của ông ở trên tàu trở nên vô dụng. Do đó, vì biết lần đi qua tiếp theo chỉ cách đó 8 năm nữa, nên Le Gentil quyết định ở lại châu Á và chờ cho đến cái ngày ấy.

Cuối cùng, sau những chuyến phiêu lưu ở Philippines và khắp nơi, Le Gentil trở lại Pondicherry để quan sát lần đi qua năm 1769. Nhưng sau một ngày hứa hẹn thời tiết tốt đẹp, thì xui xẻo ập đến bất ngờ, sau 8 năm chờ đợi cái ngày trọng đại ấy, tầm nhìn của Le Genil đã bị hỏng mất bởi một đám mây. Thêm một cú sốc nữa xát muối vào vết thương lòng, trên hành trình trở về châu Âu, ông bị đắm tàu và phải nhập viện vì bệnh kiết lị, trước khi biết rằng, lúc trở về Pháp sau 11 năm đi xa, vị hôn thê của ông đã đi lấy người khác và ở quê nhà người ta đã công bố chính thức rằng ông đã chết.

Cảm thán trước những nỗ lực của Le Gentil, nhà soạn kịch người Canada Maureen Hunter đã kịch bản hóa câu chuyện buồn đó thành một vở kịch tên gọi là Sự đi qua của Kim tinh hồi năm 1998, tác phẩm sau này được chuyển thể thành một vở opera có cùng tên bởi nhà soạn nhạc người Canada Victor Davies, với Hunter là người soạn lời. May thay, câu chuyện buồn của Le Gentil đã có một kết cục có hậu, vì rồi cuối cùng ông đã giành lại chỗ đứng trong Viện Hàn lâm Khoa học Pháp, ông kết hôn và có con cái. Ông qua đời vào năm 1792, hưởng thọ 73 tuổi.

- Tác giả Jay M Pasachoff là nhà thiên văn học tại trường Williams College, Williamstown, Massachusetts, Mĩ

Trần Nghiêm dịch - Thuvienvatly.com
Theo Physics World, tháng 5/2012
Về Đầu Trang Go down
http://melody.inmyclan.com
 

Kim tinh: bây giờ hoặc là không bao giờ

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Về Đầu Trang 
Trang 1 trong tổng số 1 trang

Permissions in this forum:Bạn không có quyền trả lời bài viết
Diễn Đàn Chia Sẻ Melody :: Góc Học Tập :: Giáo Trình - Lý Thuyết :: Tiểu Sử Các Nhà Khoa Học - Lịch Sử Vật Lý - Thiên Văn :: Thiên Văn Học :: Tin Tức Thiên Văn-